Sivas’ta EMDR Terapisi: Nedir, Nasıl Uygulanır, Kaç Seans Sürer? - Kl. Psk. Mert Adil

Sivas’ta EMDR Terapisi: Nedir, Nasıl Uygulanır, Kaç Seans Sürer?

Yazar: Uzman Klinik Psikolog Mert Adil
Çalışma alanı: Yalnızca yetişkin psikoterapisi | Sivas Merkez ve online görüşmeler

Kısa yanıt

EMDR, rahatsız edici yaşantılarla bağlantılı anıların ve bu anılara eşlik eden duygu, düşünce ve beden tepkilerinin ele alındığı yapılandırılmış bir psikoterapi yaklaşımıdır. Bilimsel desteğin en güçlü olduğu alan travma sonrası stres bozukluğudur. İlk görüşmelerde kişinin ihtiyaçları ve yönteme uygunluğu değerlendirilir; her zaman doğrudan anı çalışmasına başlanmaz. EMDR anıları silmez ve herkes için geçerli kesin bir seans sayısı yoktur.

Sivas’ta psikolog arayan ve geçmiş yaşantılarının bugünkü etkilerini anlamak isteyen yetişkinler için bu yazı; EMDR’nin işleyişini, ilk görüşmeyi, süresini ve uzman seçerken sorulabilecek soruları açıklamaktadır. Çalışmalarımı Sivas Merkez’de yalnızca yetişkinlerle yürütüyor; uygun koşullarda online psikoterapi görüşmeleri de yapıyorum.

EMDR’nin Açılımı Nedir?

EMDR, İngilizce “Eye Movement Desensitization and Reprocessing” ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçeye “Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme” şeklinde çevrilir.

Adında göz hareketleri geçse de EMDR yalnızca gözleri sağa ve sola hareket ettirmekten ibaret değildir. Göz hareketleri, dönüşümlü dokunuşlar veya iki kulağa sırayla verilen sesler gibi çift yönlü uyarımlar, daha geniş ve aşamalı bir psikoterapi protokolünün parçalarından biridir.

Sürecin asıl belirleyicileri; klinik değerlendirme, terapötik ilişki, güvenli hazırlık, uygun hedefin belirlenmesi ve seans boyunca kişinin tepkilerinin dikkatle izlenmesidir.

EMDR Nasıl Çalışır?

İnsan zihni yaşadığı pek çok olayı zaman içerisinde anlamlandırır ve geçmişin bir parçası hâline getirir. Ancak bazı yaşantılar sona ermiş olsa bile kişide hâlâ yaşanıyormuş gibi bir etki bırakabilir.

Kişi olayın geçmişte kaldığını aklıyla bilir. Buna rağmen bir görüntü, ses, koku, beden duyumu veya ilişki içinde karşılaştığı bir davranış eski alarmı yeniden harekete geçirebilir.

Böyle zamanlarda şu tepkiler görülebilir:

• İstenmeden gelen görüntüler veya anılar
• Kâbuslar
• Olayı hatırlatan durumlardan kaçınma
• Sürekli tetikte olma
• Yoğun suçluluk, utanç, çaresizlik veya öfke
• “Güvende değilim”, “Benim suçumdu” veya “Kontrolümü kaybedeceğim” gibi katılaşmış düşünceler
• Olay geçmişte kalmasına rağmen devam eden bedensel alarm tepkileri

EMDR’nin dayandığı Uyumsal Bilgi İşleme Modeli, bazı rahatsız edici yaşantıların yeterince işlenmeden kalabileceğini öne sürer. EMDR sürecinde amaç anıyı silmek değil; anıyla bugün arasında daha sağlıklı bir bağ kurulmasına ve anının kişiyi eskisi kadar yönetmemesine yardımcı olmaktır.

Bunu bir dosya benzetmesiyle düşünebiliriz: Amaç geçmişe ait dosyayı yakmak veya hiç yaşanmamış hâle getirmek değildir. Sürekli masanın üzerine düşerek alarm yaratan bu dosyanın, geçmişe ait olduğu bilinerek doğru yere kaldırılabilmesini sağlamaktır.

EMDR’nin hangi mekanizmalarla etkili olduğu konusunda farklı bilimsel açıklamalar bulunmaktadır ve araştırmalar devam etmektedir. Bu nedenle yöntemi “beynin bir düğmesine basmak” veya “anı temizlemek” gibi aşırı basitleştirilmiş ifadelerle anlatmak doğru değildir.

EMDR İlk Seansı Nasıl Geçer?

EMDR’ye başlamayı düşünen bir kişinin aklına şu soru gelebilir:

“İlk görüşmede yaşadığım en zor olayı bütün ayrıntılarıyla anlatmak zorunda mıyım?”

Hayır. İlk görüşmenin amacı kişiyi hazırlıksız biçimde zorlayıcı bir anının içine sokmak değildir. İlk seansta veya ilk seanslarda çoğunlukla şu başlıklar ele alınır:

• Başvuru nedeni ve kişinin bugün yaşadığı güçlükler
• Bu güçlüklerin günlük yaşam, ilişkiler, uyku ve işlevsellik üzerindeki etkileri
• Geçmişteki önemli yaşam olayları
• Kişinin mevcut destek kaynakları ve başa çıkma biçimleri
• Terapi hedefleri ve öncelikleri
• Yoğun duygularla karşılaşıldığında kullanılabilecek düzenleme becerileri
• EMDR’nin kişiye uygunluğu ve sürecin güvenli biçimde nasıl planlanacağı

Bazı kişiler hedef anıyla çalışmaya daha erken başlayabilirken bazı kişiler için hazırlık ve kaynak geliştirme aşamasına daha fazla zaman ayırmak gerekir. Hızlı başlamak her zaman iyi terapi anlamına gelmez. Güvenli ve kişiye uygun ilerlemek, yöntemin adından daha önemlidir.

Kişinin çalışılacak yaşantıyı bütün ayrıntılarıyla anlatması her zaman gerekli olmayabilir. Bununla birlikte terapistin süreci güvenli biçimde değerlendirebilmesi için güncel belirtiler, önemli riskler ve yaşam öyküsü hakkında yeterli bilgiye sahip olması gerekir.

EMDR’nin Sekiz Aşaması Nelerdir?

EMDR, sekiz aşamadan oluşan yapılandırılmış bir süreçtir. Aşağıdaki açıklamalar bu çerçevenin kısa bir özetidir; aşamalar hakkında EMDRIA’nın açıklamasına da bakılabilir.

1. Öykü alma ve planlama
   Kişinin başvuru nedeni, geçmiş yaşantıları, güncel koşulları, güçlü yönleri ve terapi hedefleri değerlendirilir. Hangi anıların veya durumların ele alınacağına ilişkin bir çalışma planı oluşturulur.

2. Hazırlık
   Kişiye yöntemin işleyişi anlatılır. Seans sırasında veya sonrasında ortaya çıkabilecek duygularla baş edebilmesini destekleyecek düzenleme ve kaynak geliştirme çalışmaları yapılır.

3. Değerlendirme
   Çalışılacak hedef anı; bu anıyla bağlantılı görüntü, olumsuz düşünce, arzu edilen daha işlevsel düşünce, duygu ve beden duyumlarıyla birlikte belirlenir.

4. Duyarsızlaştırma
   Kişi hedef anının belirli parçalarına odaklanırken terapistin yönlendirdiği çift yönlü uyarımlar uygulanır. Ortaya çıkan çağrışımlar, duygular ve beden tepkileri takip edilir.

5. Yerleştirme
   Anıyla ilişkili daha işlevsel ve gerçekçi bir düşüncenin güçlendirilmesi amaçlanır. Örneğin “Çaresizim” düşüncesinin yerine, kişi açısından inandırıcıysa, “Artık seçim yapabilirim” gibi bir düşünce çalışılabilir.

6. Beden taraması
   Anı yeniden düşünüldüğünde bedende devam eden bir gerginlik veya rahatsızlık bulunup bulunmadığı değerlendirilir.

7. Kapanış
   Seansın güvenli biçimde tamamlanması hedeflenir. Gerekirse kişinin yeniden şimdiye yönelmesini ve duygusal dengesini düzenlemesini destekleyen çalışmalar yapılır.

8. Yeniden değerlendirme
   Sonraki seansta önceki çalışmanın etkisi, ortaya çıkan yeni çağrışımlar ve güncel ihtiyaçlar değerlendirilir. Çalışma planı elde edilen bilgilere göre sürdürülür veya yeniden düzenlenir.

Bu sekiz aşama, EMDR’nin sekiz seansta mutlaka tamamlanacağı anlamına gelmez. Bir aşama birden fazla seans sürebilir ve bazı aşamalara süreç içerisinde tekrar dönülebilir.

EMDR Kimler İçin Uygun Olabilir?

EMDR üzerine en güçlü bilimsel kanıt, travma sonrası stres belirtileri ve Travma Sonrası Stres Bozukluğu alanındadır. Dünya Sağlık Örgütü, yetişkinlerde TSSB için EMDR’yi değerlendirilebilecek psikolojik müdahaleler arasında saymaktadır. WHO’nun yetişkin TSSB önerisi bu önerinin kapsamını açıklamaktadır.

TSSB dışındaki kullanım alanlarında kanıt düzeyi aynı değildir. Bir yöntemin travma sonrası stres bozukluğunda etkili bulunması, her kaygı, ilişki sorunu veya olumsuz inanç için aynı ölçüde etkili olduğu anlamına gelmez.

Klinik değerlendirmeye bağlı olarak EMDR şu tür deneyimlerin güncel etkileri üzerinde çalışılırken kullanılabilir:

• Kaza, afet, şiddet veya kayıp gibi zorlayıcı olaylar
• Çocukluk döneminden kalan örseleyici yaşantılar
• Yoğun utanç, suçluluk veya çaresizlikle bağlantılı anılar
• Belirli durumlarla bağlantılı korku ve kaçınmalar
• Geçmiş deneyimlerle tetiklenen ilişki örüntüleri
• Kişinin kendisine ilişkin olumsuz ve kökleşmiş inançlarını besleyen yaşantılar

Ancak “Bu olay yaşandıysa mutlaka EMDR gerekir” şeklinde bir kural yoktur. Aynı olayı yaşayan iki kişi farklı biçimlerde etkilenebilir.

Belirleyici olan yalnızca olayın dışarıdan ne kadar büyük göründüğü değil, kişinin o yaşantıyı nasıl anlamlandırdığı ve olayın bugünkü yaşamını nasıl etkilediğidir.

Örneğin, yetişkin bir kişinin eleştirildiğinde yoğun bir çaresizlik hissetmesi, bugünkü durumla birlikte geçmiş deneyimler bağlamında da değerlendirilebilir. Ancak bu tepki tek başına travma sonrası stres bozukluğu anlamına gelmez ve otomatik olarak EMDR gerektirmez. Bu, bir danışan öyküsü değil; değerlendirme mantığını açıklayan varsayımsal bir örnektir.

EMDR Herkes İçin Uygun mudur?

EMDR’nin herkese ve her durumda doğrudan uygulanabileceğini söylemek doğru değildir. Yönteme uygunluk; kişinin güncel ruhsal durumu, güvenliği, yoğun duyguları düzenleyebilme kapasitesi, yaşam koşulları, bedensel sağlık durumu ve terapi hedefleri birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Örneğin ağır bir kriz, yüksek kendine zarar verme riski, gerçekliği değerlendirmede belirgin bozulma, kontrol altında olmayan madde kullanımı veya yoğun dissosiyatif belirtiler varsa önce güvenlik, psikiyatrik değerlendirme, stabilizasyon ya da farklı bir müdahale planı gerekebilir.

Bunlar her durumda değişmez yasaklar değil; ayrıntılı değerlendirme ve gerektiğinde farklı uzmanlık alanlarıyla iş birliği gerektiren durumlardır.

EMDR yalnızca çift yönlü uyarım uygulamak değildir. Eğitim, süpervizyon, klinik değerlendirme ve gerektiğinde yöntemi erteleyebilme kararı sürecin güvenliği açısından önem taşır.

EMDR Anıları Siler mi?

Hayır. EMDR yaşanan olayı hafızadan silmez ve geçmişi değiştirmez. Kişi olayın ne olduğunu hatırlamaya devam eder. Değişmesi beklenen şey, anının bugünkü yoğunluğu ve kişi üzerindeki etkisidir.

Bir anıyı hatırlamak ile o an yeniden yaşanıyormuş gibi hissetmek aynı şey değildir. Psikoterapi sürecinde hedef, anının kişinin yaşam öyküsünde geçmişe ait bir yere yerleşebilmesi ve bugün verilen kararları eskisi kadar yönetmemesidir.

Bu nedenle “EMDR ile kötü anılarınızı sildirin” söylemi hem bilimsel açıdan hatalı hem de gerçekçi olmayan bir vaattir.

EMDR Hipnoz mudur? Kontrolümü Kaybeder miyim?

EMDR hipnoz değildir. Çalışma, kişinin uyanıkken hem anıya hem de mevcut ortama dikkat verebildiği bir süreç olarak yürütülür. Kişi istediği anda durulmasını isteyebilir. Yoğun kopukluk veya yönelim güçlüğü gelişirse çalışma durdurulup yeniden değerlendirilir. Terapist süreci yapılandırır ancak kişinin zihnine ne düşüneceğini yerleştirmez.

Seans başlamadan önce bir dur işareti belirlenmesi, kişinin süreç üzerindeki kontrolünü destekleyen uygulamalardan biridir. Danışanın onayı ve iş birliği olmadan çalışma sürdürülmemelidir.

EMDR Kaç Seans Sürer?

EMDR için herkes adına geçerli kesin bir seans sayısı vermek mümkün değildir. Süreyi etkileyebilecek başlıca unsurlar şunlardır:

• Tek bir olayla mı, tekrarlayan yaşantılarla mı çalışıldığı
• Yaşantının ne kadar erken dönemde gerçekleştiği
• Güncel yaşam koşullarının ne kadar güvenli ve istikrarlı olduğu
• Eşlik eden kaygı, depresif belirtiler veya dissosiyasyon
• Kişinin destek kaynakları ve duygu düzenleme kapasitesi
• Terapide belirlenen hedeflerin kapsamı
• Seans sıklığı ve süreçte ortaya çıkan yeni ihtiyaçlar

Tek bir olay üzerinde çalışmak ile yıllara yayılan ve ilişkiler içinde tekrar eden yaşantıları ele almak aynı süreyi gerektirmez. “Üç seansta kesin çözüm” veya “tek seansta travmadan kurtulma” gibi vaatler, kişisel farklılıkları ve klinik değerlendirmeyi yok sayar.

Burada önemli bir ayrım daha vardır: EMDR’nin sekiz aşamalı olması, terapinin sekiz seans süreceği anlamına gelmez.

Online EMDR Yapılabilir mi?

EMDR, uygun koşullar sağlandığında online psikoterapi içerisinde de uygulanabilir. Ancak çevrimiçi görüşmenin uygunluğu kişiye göre değerlendirilmelidir.

Online EMDR planlanırken şu koşullar önemlidir:

• Görüşmenin kesintiye uğramayacağı özel ve güvenli bir ortam
• Yeterli internet bağlantısı
• Seans sırasında kullanılacak yöntemin önceden açıklanması
• Kişinin bulunduğu konum ve acil durumda ulaşılabilecek destek bilgilerinin bilinmesi
• Seans sonunda yeterli kapanış yapılması ve sonraki görüşmede etkilerin yeniden değerlendirilmesi
• Risk, dissosiyasyon ve duygu düzenleme kapasitesinin değerlendirilmesi

Yüz yüze veya online görüşme arasında otomatik olarak “biri herkese daha iyidir” denilemez. Seçim; kişinin ihtiyaçları, güvenliği, erişim koşulları ve klinik değerlendirme doğrultusunda yapılmalıdır.

EMDR Seansından Sonra Neler Hissedilebilir?

Seans sonrasında bazı kişiler rahatlama hissederken bazı kişiler bir süre yorgunluk, duygusal hassasiyet, canlı rüyalar veya yeni çağrışımlar yaşayabilir. Bunların şiddeti ve süresi kişiden kişiye değişir.

Seanslar arasında ortaya çıkan önemli duygu, düşünce, rüya veya beden tepkilerinin kısa biçimde not edilmesi ve sonraki görüşmede terapistle paylaşılması yararlı olabilir.

Beklenmedik ölçüde yoğun veya güvenliği etkileyen bir durum ortaya çıktığında ise planlanan seansı beklemek yerine ilgili ruh sağlığı uzmanıyla iletişime geçilmelidir.

Sivas’ta EMDR Terapisi İçin Psikolog Seçerken Nelere Dikkat Edilmeli?

Sivas’ta EMDR terapisi veya online EMDR görüşmesi araştırırken yalnızca sosyal medya paylaşımlarına ya da “hızlı sonuç” vaatlerine bakmak yeterli değildir. Aşağıdaki konularda açık bilgi istemek daha sağlıklı bir değerlendirme yapmanıza yardımcı olabilir:

• Uzmanın temel meslek eğitimi nedir?
• Klinik çalışma alanı yetişkinlere ve sizin başvuru nedeninize uygun mudur?
• EMDR eğitimini hangi kurumdan ve hangi kapsamda almıştır?
• Süpervizyon süreci bulunmakta mıdır?
• İlk görüşmede uygunluk ve risk değerlendirmesi yapıyor mudur?
• Yöntemin sınırlarını, alternatiflerini ve olası güçlüklerini açıklıyor mudur?
• Gizlilik, seans süresi, ücret ve iptal koşulları açık biçimde paylaşılmakta mıdır?
• Gerektiğinde psikiyatri veya başka bir sağlık alanına yönlendirme yapabilecek çalışma çerçevesi var mıdır?

İyi bir terapötik süreçte yöntem kadar terapötik ilişki de önemlidir. Kişinin kendisini saygıyla karşılanmış, anlaşılmış ve sürecin kararlarına dâhil edilmiş hissetmesi gerekir.

İlk görüşmenin ardından “Bu uzmana her şeyi hemen anlatabildim mi?” sorusundan çok, “Burada zamanla güven kurabileceğime ve birlikte açık biçimde çalışabileceğimize dair bir izlenim oluştu mu?” sorusu daha gerçekçi olabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

EMDR yalnızca büyük travmalar için mi kullanılır?

Hayır. EMDR’nin kullanılmasına yalnızca olayın büyüklüğüne bakılarak karar verilmez. Yaşantının kişide bıraktığı güncel etkiler ve klinik formülasyon değerlendirilir. Bilimsel kanıtın en güçlü olduğu alan TSSB’dir.

İlk seansta travmayı ayrıntılı anlatmak zorunda mıyım?

Her ayrıntıyı anlatmak zorunda değilsiniz. Bununla birlikte güvenli bir planlama yapılabilmesi için başvuru nedeniniz, güncel belirtileriniz, önemli riskler ve yaşam öykünüz hakkında yeterli bilgi paylaşılması gerekir.

EMDR sırasında kontrol kaybedilir mi?

EMDR’de amaç kişinin kontrolünü kaybetmesi değildir. Kişi ara verilmesini veya çalışmanın durdurulmasını isteyebilir. Yoğun kopukluk ya da yönelim güçlüğü gelişirse terapist süreci durdurup yeniden değerlendirir.

EMDR anıyı unutturur mu?

Hayır. Anı silinmez. Amaç, anının duygusal ve bedensel etkisinin azalması ve geçmişe ait bir yaşantı olarak daha işlevsel biçimde anlamlandırılmasıdır.

EMDR sekiz seansta tamamlanır mı?

Hayır. Sekiz aşama, sekiz seans demek değildir. Süre; hedeflere, yaşantıların niteliğine ve kişinin ihtiyaçlarına göre değişir.

EMDR ile BDT veya Şema Terapi birlikte kullanılabilir mi?

Kişinin ihtiyaçlarına ve vaka formülasyonuna göre farklı psikoterapi yaklaşımlarından aynı süreç içerisinde yararlanılabilir. Amaç yöntemleri gelişigüzel bir araya getirmek değil, her müdahaleyi belirli bir klinik gerekçeyle kullanmaktır.

Online EMDR herkes için uygun mudur?

Hayır. Çevrimiçi uygulamanın uygunluğu; kişinin güvenliği, mahrem ortamı, risk durumu, bağlantı koşulları ve terapistin değerlendirmesine göre belirlenir.

Sivas’ta yetişkinlerle EMDR süreci nasıl planlanır?

Sivas Merkez’deki yüz yüze görüşmelerimde yalnızca yetişkinlerle çalışıyorum. Başvuru sırasında geçmiş yaşantıların bugünkü etkileri, kaygı, kaçınma ve tekrarlayan ilişki örüntüleri gibi güçlükleri kişinin yaşam bağlamı içinde değerlendiriyorum.

İlk görüşmenin amacı hangi yöntemin uygulanacağını peşinen belirlemek değildir. Önce kişinin ne yaşadığını, bu durumun hayatını nasıl etkilediğini ve terapiden ne beklediğini anlamak gerekir. EMDR, Bilişsel Davranışçı Terapi veya Şema Terapi gibi yaklaşımlar arasındaki seçim bu değerlendirmeye dayanır.

Sivas’ta psikolog seçerken çalışma alanının yetişkinlere ve başvuru nedeninize uygunluğunu, uzmanın eğitimini ve sürecin koşullarını sorabilirsiniz. Görüşme süreci hakkında bilgi almak için iletişime geçebilirsiniz. Başvuru yapmanız, EMDR uygulanmasına karar verildiği anlamına gelmez.

Yazar hakkında

Uzman Klinik Psikolog Mert Adil, Sivas Merkez’de yalnızca yetişkinlerle yüz yüze ve uygun koşullarda online psikoterapi görüşmeleri yürütmektedir. Biri Klinik Psikoloji alanında olmak üzere iki yüksek lisans derecesine sahiptir. Çalışmalarında kişinin ihtiyaçları ve klinik değerlendirme doğrultusunda EMDR, Şema Terapi ve Bilişsel Davranışçı Terapi yaklaşımlarından yararlanmaktadır.

2023–2024 yıllarında Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde Samsun ve Hakkâri/Çukurca’da askerî psikolog ve RDM subayı olarak görev yapmıştır. Mesleki gelişimini eğitim, süpervizyon ve bilimsel yayınların takibiyle sürdürmektedir.

Bilgilendirme Notu

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; kişisel değerlendirme, tanı, psikoterapi, ilaç düzenlemesi veya acil destek yerine geçmez. Kendinize ya da bir başkasına zarar verme riski veya acil bir durum bulunuyorsa 112’yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.

Kaynaklar

• Dünya Sağlık Örgütü: Yetişkinlerde TSSB için psikolojik müdahaleler, 2023 önerisi.
• EMDR International Association: The Eight Phases of EMDR Therapy.
• Rasines-Laudes, P. ve Serrano-Pintado, I. (2023). Efficacy of EMDR in Post-Traumatic Stress Disorder: A Systematic Review and Meta-analysis of Randomized Clinical Trials. Psicothema, 35(4), 385–396. DOI: 10.7334/psicothema2022.309.