İlişkilerde Neden Sürekli Aynı Döngüyü Yaşıyoruz? - Psk. | Bilim Uzmanı Meliha Karayay

İlişkilerde Neden Sürekli Aynı Döngüyü Yaşıyoruz?

İlişkilerde tekrar eden sorunlar çoğu zaman “yanlış insan seçimi” olarak yorumlanır. Ancak psikoloji literatürü, bu tekrarların büyük ölçüde bireyin bağlanma örüntüleri ve sinir sistemi tepkileriyle ilişkili olduğunu göstermektedir.

Aynı tür ilişkileri farklı kişilerle yaşamak; partnerlerden ziyade, kişinin ilişki kurma biçimini belirleyen içsel çalışma modelleriyle ilgilidir. Bu modeller, erken çocukluk döneminde bakım verenle kurulan ilişki deneyimlerinden şekillenir ve yetişkinlikte romantik ilişkilerde tekrar eder (Bowlby, 1969; Ainsworth et al., 1978).

Bağlanma stilleri ilişkileri nasıl şekillendirir?

Bağlanma kuramına göre bireyler üç temel bağlanma örüntüsünden birine daha yatkındır:

• Güvenli bağlanma:
  Birey hem yakınlık kurabilir hem de bağımsızlığını koruyabilir.

• Kaygılı bağlanma:
  Terk edilme korkusu ve yoğun yakınlık ihtiyacı baskındır.

• Kaçınan bağlanma:
  Duygusal yakınlıktan uzak durma ve mesafe koruma eğilimi vardır.

Bu sistemler yalnızca duygusal tercihler değildir; aynı zamanda kişinin “ilişki içinde nasıl güvende kalırım?” sorusuna verdiği otomatik yanıtlardır.

Yaklaş–kaç döngüsü neden oluşur?

Özellikle kaygılı ve kaçınan bağlanma stilleri bir araya geldiğinde ilişkilerde sık görülen bir döngü ortaya çıkar:

• Kaygılı birey yakınlık kurmaya çalışır.
• Kaçınan birey mesafe koyar.
• Bu durum kaygıyı artırır.
• Artan kaygı daha fazla yakınlık talebine dönüşür.
• Kaçınma daha da güçlenir.

Bu süreç zamanla “yaklaş–kaç döngüsü” olarak devam eder ve ilişki doyumunu azaltır (Hazan & Shaver, 1987).

Bu sadece psikolojik değil: sinir sistemi meselesi

Modern yaklaşımlar, bağlanma davranışlarının yalnızca psikolojik değil, aynı zamanda otonom sinir sistemi düzeyinde bir güvenlik tepkisi olduğunu vurgulamaktadır.

Bireyler ilişkide tehdit algıladıklarında:

• Bazıları daha fazla yakınlaşarak güven arar.
• Bazıları ise geri çekilerek kendini korur.

Bu tepkiler bilinçli bir seçimden çok, sinir sisteminin otomatik düzenleme biçimidir (Porges, 2011).

Neden hep aynı ilişkiyi yaşıyoruz?

İlişkilerde tekrar eden döngülerin temel nedeni çoğu zaman partner seçimi değil, şu üç faktördür:

• Erken dönem bağlanma deneyimleri
• Öğrenilmiş ilişki kalıpları
• Sinir sisteminin güvenlik stratejileri

Bu nedenle kişi partner değiştirse bile, içsel model değişmediği sürece ilişki dinamiği benzer şekilde devam edebilir.

Döngü değişebilir mi?

Bağlanma stilleri kalıcı kaderler değildir. Araştırmalar, güvenli ilişkiler, farkındalık ve psikoterapi süreçleriyle bireylerin daha güvenli bağlanma örüntülerine geçebildiğini göstermektedir (Fraley, 2002).

Değişim genellikle şuradan başlar:

Partneri değiştirmekten değil, kendi otomatik tepkilerini fark etmekten.

Kaynaklar

• Ainsworth, M. D. S. et al. (1978). Patterns of Attachment.
• Bowlby, J. (1969). Attachment and Loss.
• Hazan, C., & Shaver, P. (1987). Romantic love as attachment process.
• Fraley, R. C. (2002). Attachment stability meta-analysis.
• Porges, S. W. (2011). The Polyvagal Theory.