Fibromiyalji - Prof. Dr. Alev Alp

Fibromiyalji, vücutta yaygın ağrı, yorgunluk, dinlendirmeyen uyku ve bilişsel yakınmalarla seyreden kronik bir ağrı sendromudur. Güncel tanı yaklaşımında eski yöntemdeki gibi yalnızca belirli “hassas noktaların” sayılması yeterli değildir. Tanı için ağrının en az 3 aydır sürmesi, vücudun 5 ana bölgesinden en az 4’ünü etkilemesi ve ağrının yaygınlığı ile eşlik eden belirtilerin şiddetinin birlikte değerlendirilmesi gerekir. Fibromiyaljiyi kesin olarak gösteren özel bir kan testi veya görüntüleme yöntemi yoktur; ancak benzer yakınmalara yol açabilecek hastalıklar hekim tarafından araştırılmalıdır. Başka bir hastalığın bulunması fibromiyalji tanısını dışlamaz; iki durum birlikte görülebilir.

Fibromiyaljinin tek ve kesin bir nedeni gösterilememiştir. Günümüzde temel mekanizmanın kaslarda veya eklemlerde iltihaplanmadan çok, sinir sisteminin ağrıyı işleme ve düzenleme biçimindeki değişiklik olduğu düşünülmektedir. Beyin ve omurilikte ağrı sinyalleri normalden daha güçlü algılanabilirken vücudun ağrıyı baskılayan sistemleri yeterince çalışmayabilir. Genetik yatkınlık, uzun süreli stres, uyku bozuklukları, bazı enfeksiyonlar, fiziksel veya ruhsal travmalar ve hareketsizlik bu hassasiyeti başlatabilir ya da artırabilir. Ancak fibromiyalji “tamamen psikolojik” bir hastalık değildir ve dokularda belirgin hasar gösterilememesi, yaşanan ağrının gerçek olmadığı anlamına gelmez.

Hastalarda unutkanlık, dikkat dağınıklığı, zihinsel yavaşlama, kelime bulma güçlüğü ve aynı anda birden fazla işi sürdürmede zorlanma görülebilir. Bu bilişsel sorunlar çoğunlukla ağrı, yorgunluk, uyku bozukluğu ve stresle birlikte artar; genellikle ilerleyici bir bunama anlamına gelmez. Baş ağrısı, baş dönmesi, çarpıntı, nefes yetmiyormuş hissi, bağırsak düzensizliği, karın ağrısı, sık idrara çıkma, uyuşma, karıncalanma ve huzursuz bacak yakınmaları da tabloya eşlik edebilir. Kaygı, depresif belirtiler ve bedensel belirtilere karşı artmış hassasiyet sık görülse de bunlar hastalığın tek nedeni değildir. Bu nedenle “psikosomatik” ifadesi, belirtilerin hayal ürünü olduğu anlamında kullanılmamalıdır; zihin, sinir sistemi ve beden arasındaki karşılıklı etkileşimi anlatır.

Fibromiyaljinin tedavisinde tek başına etkili mucizevi bir yöntem yoktur; tedavi kişiye özel ve çok yönlü planlanmalıdır. En güçlü kanıt, düşük düzeyden başlanarak yavaşça artırılan düzenli aerobik ve kuvvetlendirme egzersizleri içindir. Hasta eğitimi, uyku düzeninin sağlanması, günlük aktivitelerin aşırı yüklenme ve uzun süreli dinlenme arasında dengelenmesi, stres yönetimi ve gerektiğinde bilişsel davranışçı tedavi önemlidir. Fibromiyalji iltihabi veya yapısal bir doku hasarından kaynaklanmadığı için basit ağrı kesiciler ve antiinflamatuvar ilaçlar çoğu hastada yeterli yanıt sağlamaz. Ağrı, uyku bozukluğu veya duygu durum belirtileri belirgin olduğunda hekim tarafından sinir sistemindeki ağrı işlenmesini düzenlemeye yönelik ilaç tedavileri eklenebilir; ancak ilaçların yararı genellikle sınırlı veya orta düzeydedir ve tedavinin temelini oluşturmamalıdır. Amaç ağrıyı tamamen ortadan kaldırmaktan çok, belirtileri azaltmak ve kişinin uyku, hareket, zihinsel işlevler ve günlük yaşam üzerindeki kontrolünü yeniden kazanmasını sağlamaktır.