Ergenlerde Sosyal Kaygı: Utangaçlık ile Sosyal Kaygı Arasındaki Fark Nedir?

Ergenlik döneminde arkadaş ilişkileri, sosyal kabul ve başkalarının düşünceleri daha fazla önem kazanabilir. Bir ergen yeni insanlarla tanışırken çekinebilir, sınıfta söz almak istemeyebilir veya kalabalık bir ortamda başlangıçta sessiz kalmayı tercih edebilir.

Bu davranışlar her zaman sosyal kaygı olduğu anlamına gelmez. Bazı ergenler kişilik özellikleri nedeniyle daha çekingen olabilir ve yeni ortamlara alışmak için daha fazla zamana ihtiyaç duyabilir.

Ancak sosyal ortamlarda yoğun biçimde eleştirilmekten, küçük düşmekten veya olumsuz değerlendirilmekten korkmak; ergenin okul, arkadaşlık ve günlük yaşamını sınırlandırmaya başladığında durum yalnızca utangaçlık olarak değerlendirilmemelidir.

Peki utangaçlık ile sosyal kaygı arasındaki fark nedir? Ebeveynler hangi belirtilere dikkat edebilir?

Utangaçlık Nedir?

Utangaçlık özellikle yeni veya tanıdık olmayan sosyal ortamlarda hissedilen çekingenlik ve rahatsızlık olarak görülebilir.

Utangaç bir ergen yeni bir sınıfa girdiğinde ilk günlerde sessiz kalabilir, tanımadığı kişilerle konuşmaya başlamakta zorlanabilir veya kalabalık ortamlarda kendisini rahat hissetmesi zaman alabilir.

Ancak ortama alıştıkça rahatlamaya başlayabilir.

Utangaç olmak tek başına psikolojik bir problem değildir.

Bazı insanlar daha dışa dönükken bazıları daha sakin ve çekingen olabilir. Önemli olan bu özelliğin kişinin yaşamını ne ölçüde sınırlandırdığıdır.

Sosyal Kaygı Nedir?

Sosyal kaygıda temel endişelerden biri kişinin başkaları tarafından olumsuz değerlendirileceği düşüncesidir.

Ergen:

“Ya yanlış bir şey söylersem?”

“Ya herkes bana gülerse?”

“Ya rezil olursam?”

“Sesimin titrediğini fark ederler mi?”

“Ya kimse benimle konuşmak istemezse?”

gibi düşünceler yaşayabilir.

Bu düşünceler sosyal durumları olduğundan daha tehdit edici algılamasına neden olabilir.

Bunun sonucunda ergen sosyal ortamlardan kaçınmaya veya bulunduğu ortamlarda mümkün olduğunca dikkat çekmemeye çalışabilir.

Utangaçlık ile Sosyal Kaygı Arasındaki Fark Nedir?

Utangaçlık ve sosyal kaygı bazı davranışlarda birbirine benzeyebilir.

Her ikisinde de kişi yeni insanlarla konuşurken çekinebilir veya kalabalık ortamlarda rahatsız hissedebilir.

Ancak temel farklardan biri yaşanan korkunun yoğunluğu ve kişinin yaşamını ne kadar etkilediğidir.

Utangaç bir ergen sınıfta sunum yaparken heyecanlanabilir ancak yine de sunumunu gerçekleştirebilir.

Sosyal kaygısı yoğun olan bir ergen ise günler öncesinden sunumu düşünmeye başlayabilir, uyumakta zorlanabilir, okula gitmek istemeyebilir veya sunum yapmamak için çeşitli yollar arayabilir.

Dolayısıyla yalnızca “çekingen mi?” sorusuna değil, bu çekingenliğin ergenin yapmak istediği veya yapması gereken şeyleri engelleyip engellemediğine bakmak önemlidir.

Ergenlerde Sosyal Kaygı Nasıl Anlaşılabilir?

Sosyal kaygı her ergende aynı şekilde görülmeyebilir.

Bazı ergenler yaşadıkları korkuyu açıkça anlatabilir:

“İnsanların yanında çok geriliyorum.”

Bazıları ise doğrudan kaygıdan bahsetmeyebilir.

Bunun yerine:

“Okula gitmek istemiyorum.”

“Sunum yapmayacağım.”

“O partiye gitmek istemiyorum.”

“Kimseyi sevmiyorum.”

gibi ifadeler kullanabilir.

Sosyal ortamlardan sürekli kaçınma, sınıfta bildiği halde söz almama, yeni insanlarla tanışmaktan yoğun biçimde çekinme, topluluk önünde konuşmaktan kaçınma veya arkadaşlık kurmakta belirgin zorlanma dikkat çekebilir.

Sosyal Kaygının Fiziksel Belirtileri Olabilir mi?

Sosyal kaygı yalnızca düşüncelerle sınırlı değildir.

Kaygı arttığında bedensel belirtiler de ortaya çıkabilir.

Ergen sosyal bir durum öncesinde veya sırasında:

kalp atışlarının hızlandığını,

yüzünün kızardığını,

ellerinin titrediğini,

terlediğini,

midesinin bulandığını,

nefes alışverişinin değiştiğini,

sesinin titrediğini

hissedebilir.

Bazen ergenin asıl korkusu bu belirtilerin başkaları tarafından fark edilmesidir.

Örneğin:

“Yüzüm kızarırsa herkes heyecanlandığımı anlayacak.”

diye düşünebilir.

Bu düşünce kaygıyı daha da artırabilir.

Sosyal Kaygıda “Herkes Bana Bakıyor” Düşüncesi

Ergenlik döneminde kişinin kendi görünüşüne ve davranışlarına yönelik farkındalığı artabilir.

Sosyal kaygı yaşayan bir ergen ise çevresindeki insanların kendisini sürekli değerlendirdiğini düşünebilir.

Sınıfta bir kelimeyi yanlış söylediğinde herkesin bunu fark ettiğini veya arkadaş grubunda sessiz kaldığında insanların onu sıkıcı bulduğunu varsayabilir.

Oysa çoğu sosyal ortamda insanlar kendi davranışları ve düşünceleriyle de meşguldür.

Ergenin başkalarının zihninden geçenleri kesin olarak bildiğini varsayması kaygıyı artırabilir.

Sosyal Kaygı ve Kaçınma Döngüsü

Sosyal kaygının devam etmesinde kaçınma önemli bir rol oynayabilir.

Örneğin ergen sınıfta sunum yapmaktan çok korkuyor ve o gün okula gitmiyorsa kısa süreli olarak rahatlayabilir.

Zihin bu rahatlamayı:

“Sunumdan kaçtım ve kötü bir şey olmadı.”

şeklinde öğrenebilir.

Bir sonraki sunumda kaçınma isteği daha da güçlenebilir.

Benzer şekilde arkadaş buluşmasına gitmemek, sınıfta söz almamak veya yabancı biriyle konuşmamak kısa vadede kaygıyı azaltabilir.

Ancak uzun vadede ergen sosyal durumların üstesinden gelebileceğini deneyimleyemez.

Bu nedenle sosyal kaygıda amaç ergeni zorla korktuğu durumlara sokmak değil, uygun ve yönetilebilir adımlarla kaçındığı durumlarla karşılaşabilmesini desteklemektir.

Güvenli Davranışlar Sosyal Kaygıyı Sürdürebilir mi?

Ergen bazen sosyal ortama girse bile kaygısını gizlemek için bazı davranışlar geliştirebilir.

Örneğin sürekli telefonuna bakabilir, göz teması kurmaktan kaçınabilir, yalnızca çok kısa cevaplar verebilir veya dikkat çekmemek için hiç konuşmayabilir.

Bu davranışlar o anda daha güvenli hissettirebilir.

Ancak ergen:

“Telefonuma bakmasaydım kesin rezil olurdum.”

gibi bir çıkarım yaptığında kendi sosyal becerilerini deneyimleme fırsatı azalabilir.

Sosyal Medya Sosyal Kaygıyı Etkileyebilir mi?

Sosyal medya ergenlerin sosyal ilişkilerinin önemli bir parçasıdır.

Ancak beğeni sayıları, takipçiler, mesajlara verilen cevaplar ve başkalarının sosyal yaşamları bazı ergenlerde sosyal karşılaştırmayı artırabilir.

“Fotoğrafımı kimse beğenmezse?”

“Mesajıma neden cevap vermedi?”

“Herkes dışarıda, beni neden çağırmadılar?”

gibi düşünceler sosyal kabul konusunda hassas olan ergenlerde kaygıyı artırabilir.

Aynı zamanda yalnızca çevrim içi iletişimi tercih etmek yüz yüze sosyal deneyimlerin azalmasına neden olabilir.

Burada amaç sosyal medyayı tamamen yasaklamak değil, ergenin kullanım biçiminin duygu durumu ve sosyal yaşamı üzerindeki etkisini değerlendirmektir.

Ebeveynler Sosyal Kaygı Yaşayan Ergene Nasıl Yaklaşmalı?

Ebeveynler çocuklarının sosyal ortamlarda zorlandığını gördüğünde onu cesaretlendirmek isteyebilir.

Ancak:

“Bunda korkacak ne var?”

“Biraz girişken ol.”

“Sen çok çekingen davranıyorsun.”

gibi ifadeler ergenin anlaşılmadığını hissetmesine neden olabilir.

Bunun yerine:

“Bu ortamda zorlandığını fark ediyorum.”

gibi bir yaklaşım ergenin yaşadığı duygunun kabul edildiğini hissetmesine yardımcı olabilir.

Duyguyu kabul etmek kaçınmayı desteklemek anlamına gelmez.

Ergenin korkusunu küçümsemeden, yapabileceği küçük ve gerçekçi adımlar üzerinde birlikte düşünmek daha işlevsel olabilir.

Ergenin Yerine Konuşmak Doğru mu?

Sosyal ortamlarda zorlanan ergenlerin ebeveynleri bazen çocuklarının yerine konuşmaya başlayabilir.

Restoranda siparişi ebeveyn verir, bir sorun olduğunda öğretmenle ebeveyn konuşur veya ergenin yapabileceği telefon görüşmelerini aile gerçekleştirir.

Bu davranışlar iyi niyetle yapılsa da sürekli hale geldiğinde ergenin kendi sosyal becerilerini kullanma fırsatını azaltabilir.

Yaşına ve gelişim düzeyine uygun durumlarda ergenin kendi iletişimini kurmasına fırsat vermek önemlidir.

Gerekirse önceden ne söyleyebileceği birlikte düşünülebilir ancak mümkün olduğunda uygulamayı kendisinin yapması desteklenebilir.

Sosyal Kaygı Yaşayan Ergen Zorlanmalı mı?

Ergeni hazırlıksız biçimde yoğun kaygı yaşadığı bir durumun içine sokmak her zaman faydalı değildir.

Örneğin topluluk önünde konuşmaktan çok korkan bir ergene bir anda büyük bir grubun önünde konuşmasını söylemek kaygısını artırabilir.

Bunun yerine daha küçük adımlar belirlenebilir.

Önce güvendiği birkaç kişinin yanında konuşmak, ardından sınıfta kısa bir cevap vermek ve zaman içerisinde daha zor sosyal durumlara geçmek gibi aşamalı bir yaklaşım kullanılabilir.

Buradaki amaç kaygının tamamen ortadan kalkmasını beklemek değil, ergenin kaygı hissederken de sosyal durumlarla başa çıkabileceğini deneyimlemesini sağlamaktır.

Utangaç Bir Ergeni Değiştirmek Gerekir mi?

Her sessiz veya içe dönük ergenin daha sosyal hale getirilmesi gerekmez.

Bazı gençler az sayıda ancak yakın arkadaşlık kurmayı tercih edebilir, kalabalık ortamlardan hoşlanmayabilir veya yeni insanlarla yakınlaşmak için daha fazla zamana ihtiyaç duyabilir.

Bu özellikler tek başına problem değildir.

Değerlendirilmesi gereken nokta ergenin kendi tercihleri nedeniyle mi daha sakin olduğu, yoksa yapmak istediği şeyleri korku nedeniyle mi yapamadığıdır.

Ergen:

“Gitmek istemiyorum.”

diyorsa bunun arkasında gerçekten isteksizlik mi yoksa “Gitmek istiyorum ama insanların beni yargılamasından korkuyorum” düşüncesi mi olduğunu anlamaya çalışmak önemlidir.

Ne Zaman Psikolojik Destek Alınabilir?

Ergenin sosyal ortamlarda zaman zaman çekingen davranması normal olabilir.

Ancak sosyal kaygı okul yaşamını, arkadaşlık ilişkilerini veya günlük aktivitelerini belirgin biçimde etkiliyorsa psikolojik destek değerlendirilebilir.

Özellikle ergen sosyal ortamlardan sürekli kaçınıyor, okula gitmek istemiyor, sınıfta konuşmaktan yoğun korku duyuyor, arkadaşlık kurmak istediği halde kaygısı nedeniyle geri çekiliyor veya sosyal durumlar öncesinde yoğun fiziksel belirtiler yaşıyorsa durumun değerlendirilmesi faydalı olabilir.

Psikolojik danışmanlık sürecinde ergenin sosyal durumlarla ilgili düşünceleri, olumsuz değerlendirilme korkusu, kaçınma davranışları ve başa çıkma becerileri ele alınabilir.

Amaç ergeni çok konuşkan veya dışa dönük birine dönüştürmek değildir.

Daha sağlıklı olan, ergenin kişilik özelliklerini korurken korku nedeniyle yapmak istediği şeylerden vazgeçmek zorunda kalmamasıdır.